Sombor kroz vekove
U XIV veku, na vlastelinskom imanju ugarske porodice Cobor, razvija se
malo mesto, koje je bilo u vlasništvu vlastelina Cobor Sent-Mihalja. Po
ovom vlastelinu je i današnji grad Sombor dobio ime.
Cobor Sent-Mihalj brzo se uvećavao i napredovao, što najbolje potvrđuje
činjenica da su se u njemu povremeno održavala skupštinska zasedanja
Bodroške županije.
Godine 1541. Cobor Sent-Mihalj zauzimaju Turci. Turci u svojim defterima
umesto imena Cobor Sent-Mihalj 1543. godine navode ime Sombor.
U vreme turskog zauzimanja, Sombor je bio velika varoš, sa gradskom
citadelom i puno kojundžijskih dućana. Postojalo je oko 2000 kuća i Sombor
je važio za veliku i bogatu varoš. Većina stanovništva bili su
Vlasi-hrišćani (Srbi), a bilo je i Mađara.
Godine 1554. Sombor postaje nahijsko sedište Segedinskog sandžaka, kojem
je pripadalo 46 naselja, a on sam je bio vojni, upravni, sudski, privredni
i verski centar za širu okolinu. Tada je Sombor imao dve medrese za
učenike i tekije za derviše, 6 osnovnih škola, 2 hana za putnike namernike
i 1 hamam (tursko kupatilo).
12. septembra 1687. godine, Sombor osvajaju Austrijanci. Godine 1687.
Sombor naseljava 5000 Bunjevaca, a 1690. godine Sombor naseljavaju Srbi
pod vođstvom Arsenija III Čarnojevića. Tada Sombor postaje graničarski
grad i svojim vojnim odredom pomagaće bitke kod Slankamena 1691. godine i
Sente 11. septembra 1697. Zahvaljujući ovim bitkama, Sombor stiče dobar
glas i postaje sedište sreza Bačke županije. Godine 1702. Sombor dobija
novi status i postaje "oppidum fossatum" u okviru Habzburške
carevine. Godine 1717. Sombor postaje "oppidum militare", a prvi
kapetan vojničke varoši postaje grof Jovan Branković. Iste godine otvorena
je u Somboru prva Veroispovedna pravoslavna škola, a 1722. godine
Rimokatolička osnovna škola. Godine 1716. Somborci pod vođstvom kapetana
Brankovića pomažu pri osvajanju Petrovaradina, a 1717. godine Beograda.
Kasnije su, na strani Habzburške monarhije, stradali u Poljskoj, Turskoj i
na raznim bojištima Evrope. Tada je 2/3 somborskog stanovništva bilo
pravoslavne vere.
Za veliku odanost, Austrijska carevina će Somboru darivati zemljišne
posede, a Somborci će biti oslobođeni poreza carevini. Prema položaju
koji su zauzimali, Austrijska carevina je somborske vojnike nagrađivala
posedima. Običan pešadinac dobijao je 18 jutara obradive zemlje, kaplar i
konjanik 24 jutra, narednik pešadije 31 jutro, a narednik konjice 46
jutara, barjaktari pešadije 61 jutro, barjaktari konjice 96 jutara,
poručnici 112, a kapetani 192 jutra. Veliki kapetan bio je izuzetno
privilegovan i dobijao je 354 jutra obradivog zemljišta.
Kada je prestala opasnost od Osmanlija, prestale su i privilegije
somborskih militara (vojnika). Na ovome je insistirala županijska vlast i
ugarske aristokrate. Bečki dvor je bio protiv ovih promena, ali pritisci
na caricu Mariju Tereziju bili su veliki, i ona, 1741. godine potpisuje
XVIII zakonski član, kojim se vojničke varoši potčinjavaju pod županijsku
nadležnost, a odred militara se rasformirao. Tada će Sombor biti uključen
u sastav Bačke županije i predat na upravu Ugarskoj dvorskoj komori. Ovo
je Somborcima značilo gubitak svih privilegija. Ali, Somborci su bili
svesni šta sve gube tako da se okupljaju 18.11.1745. godine na trgu
ispred Velike pravoslavne Svetogeorgijevske crkve na dogovor na kom
odlučuju da istraju u očuvanju svog privilegovanog statusa. Uspeli su da
sačuvaju svoj status, ali će zbog toga platiti veoma visoku cenu. 150000
rajnskih forinti u zlatu je uplaćeno u carske trezore. 17.02.1749. godine,
carica Marija Terezija je potpisala povelju kojom se Sombor uzdiže u rang
slobodnih i kraljevskih gradova.
Uprkos visoko plaćenoj ceni, Sombor je veoma mnogo dobio. Gradu je
pripalo 11 pustara na kojima su vremenom zasnovana salaška naselja koja su,
uglavnom, i danas zadržala raniji naziv: Bukovac, Čičovi, Gradina, Ivanovo
Selo, Šaponje, Bilić, Nenadić, Karakorija, Rančevo, Bračevac i Pipereš.
Godine 1759. Srpska pravoslavna crkvena opština otvara
četvororazrednu Gramatikalnu školu, zatim se osniva Latinska škola kojom
rukovode franjevci, Avram Mrazović otvara Normu i ovim se udaraju temelji
za školovanje učitelja kod Srba i drugih južnoslovenskih naroda na ovim
prostorima.
Godine 1786. Sombor postaje stalno sedište velike Bačko-bodroške
županije. Bačko-bodroška županija, kao druga po veličini u Ugarskoj,
zahvata ceo prostor između Dunava i Tise, na severu joj je granica išla
ispod Kaloče, a u njenom sastavu su bili i Subotica i Novi Sad.
U Somboru se osnivaju sve brojnije kulturne, obrazovne i bankarske
ustanove, a kasnije i sportske društvene organizacije. Sombor postaje
važan administrativni, trgovački, zanatski, saobraćajni i
kulturno-obrazovni centar. 1869. godine stiže prva železnica. Već
postojeće rastinje se veoma proširuje i ono će Sombor pretvoriti u zelenu
oazu. 12. oktobra 1850. godine Karolj Biterman otvara prvu štampariju i
javljaju se prvi listovi i časopisi.
