Gornje Podunavlje
Specijalni rezervat prirode Gornje Podunavlje je jedan od jedanaest
specijalnih rezervata prirode u Vojvodini.Ovaj gotovo prašumski
ambijent, u kome se prepliću visoke šume i rečni kanali,
obuhvata oko 19.500 hektara leve obale Dunava. Rezervat se prostire
od granice sa Mađarskom do Bogojeva, odnosno od Dunava do Bezdana,
Sombora i Apatina. Zajedno sa Parkom prirode Kopački rit, na
suprotnoj, hrvatskoj obali, Gornje Podunavlje je jedna od najvećih
zaštićenih prirodnih celina u Evropi.
Na području naše zemlje nalazi se na delovima teritorija
opština Sombor i Apatin, na površini od 9.996 ha. Sastoji
se od nekoliko odvojenih celina: Monoštorskog rita, Apatinskog rita,
područja Štrpca, Kozare i Karapandže.
Zbog prirodnih karakteristika, geografskog položaja, hidrografskih i klimatskih odnosa i veličine površine, Gornje Podunavlje predstavlja prostorno mali, ali veoma specifičan, vredan i jedinstven mozaik ekosistema.
Na prostoru Gornjeg Podunavlja nalaze se guste, gotovo neprohodne ritske šume autohtonih topola i vrba. Kukurjak (Eranthis hyemalis), rebratica (Hottonia palustris) i borak (Hippuris vulgaris) neke su od najugroženijih vrsta koje svoje utočište nalaze na ovim prostorima. Na ovom području šumska vegetacija je zastupljena različitim tipovima šuma, i to: zajednica bele vrbe (Salix alba), zajednica crne johe, zajednica brestova-jasenovih šuma. Pored njih, tu se nalaze crna topola (Populus nigra), bela topola (Populus alba) kao i plantaže raznih klonova evroameričkih topola (Populus euroamericana). Ipak, daleko najlepše i najvrednije svakako su sastojine hrasta lužnjaka (Quercus robur) na suvljim gredama koje, nažalost, usled promene vodnog režima izgradnjom odbrambenog nasipa uz Dunav sve više ustupaju mesto drugim vrstama.
Ovo područje predstavlja prirodno stanište za oko 50 vrsta sisara. Od sitnih glodara, poput raznih vrsta miševa, do predstavnika krupne divljači na čijem vrhu ponosno stoji jelen (Cervus elaphus).
U ovom rezervatu takođe beležimo izuzetno bogatstvo ornitofaune u kojoj se
ističu retke vrste, kao sto su:
*Orao belorepan (Haliaetus albicilla) - najveća ptica grabljivica srednje Evrope,
vrsta čija je ugroženost poprimila međunarodne razmere. Od tridesetak parova,
koliko ih je u našoj zemlji (svi u Vojvodini), oko 30% gnezdi se na području
Specijalnog rezervata. To je, zajedno sa Kopačkim ritom, svakako jedna od
najgušćih populacija ove vrste u Evropi.;
*Crna roda (Ciconia nigra) - vrsta koja je proglašena za prirodnu retkost u Srbiji.
Na području Specijalnog rezervata nalazi se 20-25 gnezdećih parova, što
predstavlja četvrtinu nacionalne populacije;
*Veliki kormoran (Phalacrocorax carbo) - vrsta koja je tokom XX veka izumrla kao gnezdarica
u Srbiji da bi se u poslednjih petnaestak godina pojavile 4 kolonije u Vojvodini. Ova vrsta
čest je gost na području Specijalnog rezervata gde dolazi u potrazi za hranom;
*Kolonije čaplji (Ardea sp., Ardeola sp., Nycticorax sp., Egretta sp.) - prema rezultatima
detaljnog kartiranja koje je izvršeno tokom 1999. godine evidentirano je nekoliko stalnih kolonija
čaplji na području Specijalnog rezervata, koje su, prema najnovijim saznanjima, promenile mesto
gnežđenja;
*Divlje patke (Anas sp., Aythya sp.) i divlje guske (Anser sp.) - vrste koje se ovde
koncentrišu uglavnom tokom zimovanja i u periodu migracija kada se okupi više
desetina hiljada jedinki. Takođe, ohrabrujuće je i povećanje broja
gnezdećih parova divlje guske (Anser anser).
Specijalni rezervat prirode "Gornje Podunavlje", zahvaljujući dinamici svog vodnog režima, predstavlja izuzetno područje i po svom bogatstvu ihtiofaune. Konfiguracija terena, mali pad nadmorske visine koji uslovljava stvaranje mnoštva meandara, mrtvaja, bara i jezera kao i periodično izlivanje Dunava iz svog korita stvaraju idealne uslove za razvoj velikog broja vrsta riba. Ovo područje nastanjuje preko 50 slatkovodnih vrsta kao sto su šaran (Cyprinus caprio), som (Silurus glanis), štuka (Esox lucius), smuđ (Sander lucioperca) i mnoge druge od kojih se neke, nažalost, nalaze i na crvenoj listi kičmenjaka Srbije sto samo podvlači neophodnost održavanja, obnavljanja i povećanja ribljeg fonda. Na području rezervata očuvana su neka od najboljih mrestilišta na 2857 km dugom toku reke Dunav: Stari dunavac, Petreš, Srebrenica i Staklara.
Ovo područje je nominovano za prekogranični Rezervat biosfere “Dunav-Drava-Mura” u okviru UNESKO-ovog programa. Ujedno, Gornje Podunavlje je uključeno i u međunarodni Dunavsko-Karpatski program koji vodi Svetski fond za zaštitu prirode. Zahvaljujući bogatstvima i lepotama koje nudi, ovaj rezervat predstavlja potencijal za proizvodnju zdrave hrane, edukaciju najmlađih... ali u prvom redu za razvoj različitih vrsta turizma (ekološki, ribolovni, rekreativni), te uskoro može postati nezaobilazan deo ponude turističkih agencija okrenutih klijenteli koja preferira takvu vrstu odmora.
